Twee verhalen, één kastanje

De dubbele paardenkastanje van het Burgemeester Hoffmanplein

Voor meer achtergrond over de bijzondere bomen op het Noordereiland ging de krant opnieuw in gesprek met bomenridder Pim Janse. Dit keer staat de monumentale witte paardenkastanje op de hoek van het Burgemeester Hoffmanplein en de Van der Takstraat centraal — een boom die al generaties lang deel uitmaakt van het eiland.

De paardenkastanje werd in 1889 geplant ter gelegenheid van de inhuldiging van koningin Wilhelmina. In datzelfde jaar werd ook de monumentale fontein op het plein onthuld door burgemeester Jacob. De fontein is later verplaatst, omdat hij door de inmiddels fors uitgegroeide boom te veel werd overschaduwd.

Met een stamomvang van bijna vier meter en een hoogte van 18 tot 24 meter is de kastanje een indrukwekkende verschijning. De boom is opgenomen in de landelijke lijst van monumentale bomen. Dat hij zo oud is geworden, is bijzonder. “Veel stadsbomen halen, in de stad, hun gemiddelde leeftijd niet door sloop, nieuwbouw en werkzaamheden aan bijvoorbeeld rioleringen,” aldus Pim Janse. “Doordat het Burgemeester Hoffmanplein altijd een soort parkje is geweest, hebben de bomen hier relatief ongestoord kunnen groeien.”

De oorsprong van ‘dubbel’

Hij kreeg ooit de bijnaam ‘dubbele kastanje’. Die bijnaam verwijst niet naar twee stammen of een bijzonder wortelstelsel, maar naar iets veel betekenisvollers: twee verhalen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog overleefden in Rotterdam maar weinig bomen het bombardement en de hongerwinter. Veel bomen werden gekapt voor brandstof of bouwmateriaal. Ook deze kastanje liep gevaar. De bewoners van het Noordereiland hielden echter een oogje in het zeil. Het behouden van deze ‘Wilhelminaboom’ werd gezien als een stille daad van verzet.

Om de boom te beschermen, ontstonden er twee verhalen. Voor vertrouwden bleef het een Wilhelminaboom. Voor anderen werd verteld dat de boom groeide op grond waar ooit doden lagen begraven en dat hij als beschermer fungeerde van hun geesten — een boom die je beter niet kon kappen. Zo sprak het verhaal zowel vriend als vijand aan.

In de jaren zeventig werd nog geheimzinnig gedaan over de naam. “Kom maar eens terug als hij bloeit,” zeiden ouderen dan. “Dan zie je twee bloemen.” Een slimme verwijzing naar het dubbele verhaal dat de boom door de oorlog hielp.

Wie de boom bezoekt, kan vooral in april en mei extra van hem genieten. Dan staat de paardenkastanje in volle bloei, met zijn kenmerkende witte kaarsvormige bloemen die hoog boven het plein uitsteken. Het is ieder voorjaar een indrukwekkend gezicht.

Overleven en vooruitkijken

Dat de boom de oorlog heeft overleefd, is uitzonderlijk. Er wordt zelfs verteld dat iemand ooit probeerde hem te kappen, maar na één tak opgaf: de boom was te sterk. Later, tijdens de hongerwinter, waren veel mensen bovendien te verzwakt om zo’n forse boom te vellen.

Enkele jaren geleden brak een grote hoofdtak af, wat zorgen opriep over de stabiliteit van de boom. Dankzij snel ingrijpen van boomverzorgers kon de kastanje behouden blijven.

Helaas verkeert de boom tegenwoordig in mindere gezondheid. Hij lijdt aan kastanjebloedingziekte en heeft daarnaast twee levensbedreigende zwammen op de stam. “Of dit een risico vormt voor de andere kastanje op het plein is niet met zekerheid te zeggen; de ene boom wordt ziek, de andere niet,” aldus Janse. Naar verwachting zal de monumentale kastanje over enkele jaren een veiligheidsrisico gaan vormen en worden weggehaald. Net als alle circa 160.000 bomen in Rotterdam wordt hij jaarlijks – en zo nodig vaker – gecontroleerd.

Een stukje verderop, tegenover het Lelieblok, staat nog een witte paardenkastanje uit 1920. Met een stamomvang van bijna drie meter en een hoogte van ongeveer 15 tot 18 meter is ook dit een opvallende boom — en volgens de gemeente verkeert deze kastanje momenteel in goede gezondheid.

De dubbele paardenkastanje verbindt het Noordereiland met de jaren vóór, tijdens en na de oorlog. Het is niet zomaar een boom, maar een levend monument met twee verhalen — samengekomen in één kastanje.

Meer bijzondere bomen in de stad ontdekken?

Kijk eens op: www.rotterdam.nl/wonen-leven/monumentale-bomen/ 

Overzichtskaart monumentale bomen

De ruim 2.800 monumentale bomen in Rotterdam staan op deze overzichtskaart.

Door diktegroei en aanplant van herdenkingsbomen komen er monumentale bomen in Rotterdam bij. Door ziekte of herinrichting van de openbare ruimte kunnen monumentale bomen verdwijnen. De kaart met monumentale bomen wordt jaarlijks bijgewerkt. Het is een weergave van het moment van samenstellen van de kaart en kan daarmee afwijken van de actuele situatie.

Bekijk de kaart op:  kaartlaag.rotterdam.nl/bijzondere-bomen#51.8577/4.3346/51.9519/4.6230/brt/6764,6765,6766,6767//

Bron: Bomenridder Pim Janse

Dit verhaal stond in de Eilandkrant >